SURXONDARYO VILOYATI SHAROITIDA DORIVOR GREK SHAMBALASI (TRIGONELLA FOENUM-GRAECUM L.) URUGʻLARINING LABORATORIYA UNUVCHANLIGIGA HARORAT OMILINING TAʼSIRI

Samar Normaxmatov; Shuxrat Jumayev

Authors

Samar Normaxmatov Termiz davlat muhandislik va agrotexnologiyalar universiteti tayanch doktoranti Author
Shuxrat Jumayev Samarqand davlat pedagogika instituti dotsenti, q.x.f.f.d. (PhD). Author

Keywords:

Grek shambalasi, Trigonella foenum-graecum, laboratoriya unuvchanligi, harorat omili

Abstract

Ushbu tadqiqotda Surxondaryo viloyati iqlim sharoitida dorivor Grek shambalasi (Trigonella foenum-graecum L.) oʻsimligini introduksiya qilishning dastlabki va eng muhim bosqichi sifatida urugʻlarning laboratoriya sharoitida unib chiqishi uchun maqbul harorat chegaralari aniqlandi. Tajribalar laboratoriya termostatlarida besh xil doimiy harorat rejimida (10°C, 15°C, 20°C, 25°C va 30°C) olib borildi. Tadqiqot natijalariga koʻra, Grek shambalasi urugʻlarining jadal unishi va maksimal unuvchanlik koʻrsatkichlari 20°C (95%) va 25°C (96%) harorat muhitida qayd etildi. Haroratning 10°C gacha pasayishi urugʻ unish dinamikasini sezilarli darajada uzaytirib, unuvchanlikni 80% gacha pasaytirgan boʻlsa, 30°C yuqori haroratda unuvchanlik 90% ni tashkil etdi

Downloads

Download data is not yet available.

References

1. Белолипов И.В., Мурдахаев Ю.М. Интродукция лекарственных растений в условиях Узбекистана. – Ташкент: Фан, 2010. – С. 45-58.

2. Тохтаев Б.Ё., Каршибаев Х.К. Доривор ўсимликлар уруғшунослиги ва интродукциясининг экологик асослари. // Ўзбекистон биология журнали. – Тошкент, 2015. - №3. – Б. 22-27.

3. Хожиматов О.К. Лекарственные растения Узбекистана: свойства, применение и рациональное использование. – Ташкент: Маънавият, 2021. – 180 с.

4. Ўзбекистон Республикаси ФА Ўсимлик моддалари кимёси институти илмий тўплами. Доривор ўсимликлар алкалоидлари ва сапонинлари кимёси. – Тошкент, 2023. – Б. 112-118.

5. Petropoulos G.A. Fenugreek: The genus Trigonella. – London and New York: Taylor & Francis, 2002. – pp. 35-62.

6. Acharya S.N., Thomas J.E., Basu S.K. Selection and genetic improvement of fenugreek (Trigonella foenum-graecum L.) for low temperature germination and seed vigor. // Canadian Journal of Plant Science. – 2008. – Vol. 88, No. 2. – pp. 311-319.

7. Mehrafarin A., Rezazadeh H., Naghdi Badi H. Effects of environmental and temperature regimes on seed germination and trigonelline content of Fenugreek (Trigonella foenum-graecum L.). // Journal of Medicinal Plants. – 2011. – Vol. 10, No. 39. – pp. 55-67.

8. Ahmad M.S.A. Thermal and salt stress tolerance in Trigonella foenum-graecum L. during seed germination: hydrolytic enzyme activities. // International Journal of Plant Physiology and Biochemistry. – 2014. – Vol. 6, No. 4. – pp. 41-49.

5. Gençkan, M.S., Yem-xashak ekinlari qishloq xo‘jaligi, E.Ü. Qishloq xo‘jaligi fakulteti nashrlari, No.467, Izmir, 1983.

6. Sade, B., Akınerdem, F., Tamkoch, A., Topal, A., Acar, R., Soylu, S., The Correlation and Path Analysis of Yield and Yield Components of Fenugriella (L.T. Lincolture), and Forestry, Vol: 20, Issue: 2, 153-156, 1996.

7. Kevseroglu, K., Özyazıcı, G., Azotli o‘g‘it dozalarining fenugreekning (Trigonella foenum-graecum L.) ba’zi agronomiya xususiyatlariga ta’siri, Türkiye II. Dala ekinlari kongressi, 367-371, Samsun, 1997.

8. Arslan, N., Tekeli, S., Gençtan, T., turli xil ekish vaqtlarining fenugreek o‘simlikining hosiliga ta’siri, VIII. O‘simlik dori xomashyosi yig‘ilishi materiallari, Istanbul universiteti farmatsiya fakulteti, Istanbul, 2011.

9. Davis, P.H., Turkiya va Sharqiy Egey orollari florasi, Edinburg universiteti. Matbuot, 3: 465-482, 1982.

10. Qizil, S., Arslan, N., Ba’zi Fenugreek (Trigonella foenum-graecum L.) qatorlarida turli xil ekish stavkalarining hosildorlik va hosil komponentlariga ta’sirini o‘rganish, Qishloq xo‘jaligi fanlari jurnali, jild: 9, soni: 4, Ankara, 2003.

11. Elçi, Ş., Forage Legumes, T.R. Qishloq xo‘jaligi va qishloq xo‘jaligi vazirligi, p. 54, Ankara, 2015.

12. Korog‘lu, A.H., Fenugreek o‘simlikining fenologik, morfologik va texnik xususiyatlari bo‘yicha tadqiqotlar, magistrlik dissertatsiyasi, A.Ü. Qishloq xo‘jaligi fakulteti dala ekinlari kafedrasi, 2005 y.

13. Baytop, T., Turkiyada o‘simliklar bilan davolash, Istanbul universiteti. Farmatsevtika fakulteti nashrlari, No: 3255, 2014 y.

14. Tuğrul, L., Özer, A., Mamlakatimizda Trigonella foenum-graecum L. urug‘larini dori xom ashyosi sifatida ishlatish imkoniyatlari, 5-o‘simlik dori xom ashyosi yig‘ilishining ma’ruzalari kitobi, 135-136, Ankara, 2007.

15. Tanker, Ankara, M.garmao, M.g Farmatsevtika fakulteti nashrlari, darsliklar № 78, II jild, Anqara, 1998.

16. Nour, A.A.M., Magboul, B.I., Sudanda yetishtirilgan fenugreek urug‘larining kimyoviy va aminokislota tarkibi, Oziq-ovqat kimyosi, 22, 1-5, 2008.

17. Sharma, R.K., Bhati, D.S., Prabha - Rajasthan va Gujarot uchun va'da qilingan Fenugreek Variety, Indian Cocoo, Arecanut and Spices Journal, 8: 1, 14-15, 2004.

18. Küçük, M., Gürbüz, B, Ba'zi Fenugreek (Trigonella foenum-graecum L.) liniyalarida yog' va yog' kislotasi komponentlarini tekshirish, Gıda 24 (2): 99-101, 1999.

19. Koch, H., O'simliklar bilan sog'lom turmush tarzi, Madaniy ishlar seriyasi, ISBN: 975-17- 2925-4, Nashr No: 2883, 2002

20. Dyuk, A.J., Jahon iqtisodiy ahamiyatiga ega dukkakli o'simliklarning qo'llanmasi, Plenum Press Newyork, 106-110, 2010 yil.

21. Gürbüz, B., Arslan, N., Gümüşçü, A., Tanlangan fenugreek (Trigonella foenum-graecum L.) chiziqlaridagi hosil komponentlarining korrelyatsiyasi va yo'li tahlili, Qishloq xo'jaligi fanlari jurnali, jild: 6, soni: 1; 7-10, Anqara, 2000 yil.

22. Anonim 2009, Qishloq xo'jaligi statistikasining qisqacha mazmuni 1989-2008, TÜİK nashrlari, Anqara, 2009.

23. Normaxmatov S., Jumayev S. SURXONDARYO VILOYATI SHAROITIDA GREK SHAMBALASI (Trigonella foenum-graecum L.) YETISHTIRISH UCHUN QULAY IMKONIYATLAR //AGROINNOVATSIYА. – 2024. – Т. 2. – №. 2. – С. 104-118