IQLIM O‘ZGARISHI SHAROITIDA TUPROQ UNUMDORLIGINI SAQLASH VA MINERAL O‘G‘ITLARDAN SAMARALI FOYDALANISHNING AGROKIMYOVIY YECHIMLARI

Authors

  • Bekzod Eshdavlatov Termiz davlat muhandislik va agrotexnologiyalar universiteti akademik litseyi kimyo fani oʻqituvchisi Author

Keywords:

iqlim o‘zgarishi

Abstract

Maqolada iqlim o‘zgarishi sharoitida tuproq unumdorligini saqlash va oshirish, mineral o‘g‘itlardan foydalanish samaradorligini ko‘tarishning agrokimyoviy yo‘llari tahlil qilindi. Qurg‘oqchilik, haroratning ko‘tarilishi, sug‘orish suvi tanqisligi, tuproq sho‘rlanishi va organik modda zaxirasining kamayishi o‘simliklarning oziqa elementlarini o‘zlashtirishiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Tadqiqot FAO, IPCC va O‘zbekiston sharoitiga oid ilmiy ishlarning qiyosiy-narrativ tahliliga asoslandi. Natijalar tuproq tahliliga tayangan differensial o‘g‘itlash, 4R tamoyili, organik va mineral manbalarni integratsiyalash, fertigation, nazoratli ajraluvchi o‘g‘itlar hamda ureaza va nitrifikatsiya inhibitorlari azotdan foydalanish samaradorligini sezilarli yaxshilashi mumkinligini ko‘rsatdi. 2026-yilgi global meta-tahlilda samaradorligi oshirilgan azotli o‘g‘itlar hosildorlikni o‘rtacha 8,32%, azotdan foydalanish samaradorligini esa 25,90% oshirgani qayd etilgan. O‘zbekiston uchun esa bunday texnologiyalarni sho‘rlanish, sug‘orish rejimi va tuproqning agrokimyoviy holati bilan bog‘lab qo‘llash hal qiluvchi ahamiyatga ega.

Downloads

Download data is not yet available.

References

1. Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2003). Fertilizer use by crop in Uzbekistan. FAO.

2. Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2022). Soils for nutrition: State of the art. FAO.

3. Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2025). Sustainable nitrogen management in agrifood systems. FAO.

4. Intergovernmental Panel on Climate Change. (2022). Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change. Contribution of Working Group III to the Sixth Assessment Report. Cambridge University Press.

5. Khasanov, S., Kulmatov, R., Li, F., van Amstel, A., Bartholomeus, H., Aslanov, I., Sultonov, K., Kholov, N., Liu, H., & Chen, G. (2023). Impact assessment of soil salinity on crop production in Uzbekistan and its global significance. Agriculture, Ecosystems & Environment, 342, 108262. https://doi.org/10.1016/j.agee.2022.108262

6. Khamidov, M., Ishchanov, J., Hamidov, A., Donmez, C., & Djumaboev, K. (2022). Assessment of soil salinity changes under the climate change in the Khorezm Region, Uzbekistan. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19.

7. Umarov, S., Nurbekov, A., Nishanov, N., Kosimov, M., Bobomurotov, S., Umarov, M., Khaitov, B., & Namozov, N. (2025). Land degradation in Uzbekistan: Key challenges and sustainable solutions. Frontiers in Sustainable Food Systems, 9, 1676403. https://doi.org/10.3389/fsufs.2025.1676403

8. Zhang, X., Wang, Z., Song, L., Duan, X., Wang, Y., Zhao, L., Zhao, X., Niu, B., Hao, L., Yang, Z., & Wang, C. (2026). Global meta-analysis reveals soil, climate, and management drivers of crop yield and nitrogen use efficiency under enhanced-efficiency fertilizers. Frontiers in Agronomy, 8, 1819891. https://doi.org/10.3389/fagro.2026.1819891

9. McDonald, G., Bovill, W., Huang, C., & Lightfoot, D. (2013). Nutrient use efficiency. In Plant Mineral Nutrients: Methods and Protocols. Humana Press.

10. Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2025). Cropland nutrient balance: Global, regional and country trends, 1961–2023. FAOSTAT.

11. Food and Agriculture Organization of the United Nations. (n.d.). Management and rehabilitation of salt-affected soils. FAO Soils Portal.

12. Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2013). Climate-smart agriculture sourcebook: Soils and their management for climate-smart agriculture. FAO.

Downloads

Published

2026-10-13

How to Cite

IQLIM O‘ZGARISHI SHAROITIDA TUPROQ UNUMDORLIGINI SAQLASH VA MINERAL O‘G‘ITLARDAN SAMARALI FOYDALANISHNING AGROKIMYOVIY YECHIMLARI. (2026). AGROINNOVATSIYА, 4(5), 159-166. https://www.agroinnovatsiya.uz/index.php/ag/article/view/403